What Money Can't Buy của Michael J. Sandel là cuốn triết học về một câu hỏi rất đời: có những thứ nào không nên đem ra mua bán? Sách hợp với bạn nếu bạn thích nghĩ về đạo đức qua các tình huống cụ thể, không qua lý thuyết khô khan. Bài review này tóm tắt sách nói gì, điểm đáng giá, ai nên đọc và cách đọc cho hiệu quả.
What Money Can't Buy nói về điều gì?
Cuốn sách mở ra từ những câu hỏi tưởng như nhỏ. Có nên thưởng tiền cho một đứa trẻ mỗi lần con được điểm tốt? Trả tiền cho người hiến tạng thì có đạo đức không?
Rồi các câu hỏi lớn dần. Có nên thuê lính đánh thuê chiến đấu thay mình? Có nên giao tù nhân cho những nhà tù hoạt động vì lợi nhuận? Còn chuyện bán quyền công dân thì sao?
Mỗi tình huống là một lát cắt của cùng một vấn đề. Theo mô tả của nhà xuất bản, trong những thập kỷ gần đây, các giá trị thị trường đã lấn sang nhiều lĩnh vực của đời sống. Giáo dục, y tế, chiến tranh, nhà tù và quyền công dân đều nằm trong số đó.
Sandel đặt câu hỏi về đạo đức của sự lấn sân ấy. Câu hỏi trung tâm của sách là: đâu là ranh giới giữa thứ có thể mua bán và thứ không nên đem ra mua bán?
Thông tin cơ bản
- Tác giả: Michael J. Sandel
- Nhà xuất bản: Penguin Books
- Ngày phát hành: 28/02/2013
- Ngôn ngữ: tiếng Anh
- Số trang: 256
- Thể loại: triết học
- ISBN-13: 9780241954485
Điểm đáng giá của cuốn sách
Triết học bắt đầu từ đời thường
Nhiều người ngại sách triết học vì sợ khái niệm trừu tượng. What Money Can't Buy đi theo hướng khác. Sách xuất phát từ những tình huống cụ thể, gần với đời sống hằng ngày.
Chuyện thưởng tiền cho con khi được điểm cao chẳng hạn. Đây là việc nhiều gia đình từng cân nhắc. Khi đọc, bạn sẽ khó đứng ngoài. Bạn sẽ tự hỏi mình sẽ trả lời ra sao.
Một câu hỏi xuyên suốt nhiều lĩnh vực
Giáo dục, y tế, chiến tranh, nhà tù, quyền công dân là những chủ đề rất khác nhau. Sandel đặt chúng cạnh nhau dưới cùng một câu hỏi. Cách sắp xếp này giúp bạn thấy một xu hướng chung, thay vì những chuyện rời rạc.
Đọc xong, bạn có thêm một lăng kính. Bạn sẽ dễ nhận ra khi nào logic thị trường đang bước vào một nơi mà trước đây nó vắng mặt.
Chất liệu tốt cho tranh luận
Các tình huống trong sách đủ gần để mỗi người có câu trả lời riêng. Chính vì vậy, chúng là chất liệu tốt cho một buổi trò chuyện với bạn bè hay một buổi thảo luận trong lớp học. Mỗi người có thể đứng ở một phía và lý giải lựa chọn của mình.
Câu hỏi hợp với hiện tại
Nếu có lúc bạn thấy lấn cấn khi mọi thứ dường như đều có giá, cuốn sách cho bạn ngôn ngữ để gọi tên cảm giác ấy. Bạn không cần đồng ý với mọi điều tác giả viết. Điều quan trọng là bạn có thêm công cụ để nghĩ cho rõ.
Ai nên đọc What Money Can't Buy?
Bookee nghĩ cuốn sách hợp với bạn nếu:
- Bạn quan tâm triết học đạo đức và các vấn đề kinh tế - xã hội.
- Bạn là sinh viên, hoặc đơn giản là người tò mò về các vấn đề đạo đức đương đại.
- Bạn muốn rèn tư duy phản biện qua sách phi hư cấu tiếng Anh.
- Bạn thích những cuốn sách đặt câu hỏi hơn là đưa ra công thức có sẵn.
Sách có thể chưa hợp nếu bạn đang tìm một cẩm nang tài chính cá nhân hay sách hướng dẫn kiếm tiền. Đây là sách triết học. Trọng tâm là đạo đức, không phải kỹ năng quản lý tiền.
Đọc thế nào cho hiệu quả?
1. Dừng lại ở mỗi tình huống
Khi gặp một câu hỏi trong sách, bạn hãy tự trả lời trước. Ghi nhanh một hai dòng: bạn đồng ý hay phản đối, vì sao. Sau đó đọc tiếp và so sánh với lập luận của Sandel.
2. Tìm điểm chung giữa các ví dụ
Các tình huống trong sách thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Khi đọc, bạn hãy để ý điều gì lặp lại. Vì sao một thứ đem ra mua bán lại khiến ta thấy không ổn, trong khi thứ khác thì bình thường? Câu hỏi này giúp bạn nắm được mạch chính của sách.
3. Liên hệ với đời sống quanh mình
Thử tìm những ví dụ tương tự ở Việt Nam. Chuyện học thêm, chuyện thưởng phạt bằng tiền trong gia đình, chuyện dịch vụ y tế. Việc liên hệ giúp nội dung không chỉ nằm trên trang giấy.
4. Đọc cùng người khác
Cuốn sách phát huy rõ hơn khi được bàn luận. Bạn có thể rủ một người bạn cùng đọc, mỗi tuần thảo luận một nhóm tình huống. Nếu bạn sinh hoạt trong câu lạc bộ sách, đây là lựa chọn dễ tạo tranh luận.
5. Tận dụng để luyện tiếng Anh học thuật
Sách viết bằng tiếng Anh, dày 256 trang. Độ dài này vừa phải cho người muốn làm quen với sách phi hư cấu nguyên bản. Bạn có thể ghi lại những cụm từ dùng để lập luận, phản biện, đặt vấn đề. Đây là vốn từ hữu ích cho viết luận và thuyết trình.
Đọc xong, bạn nhận được gì?
- Kiến thức: cái nhìn về cách giá trị thị trường đang đi vào giáo dục, y tế, chiến tranh, nhà tù và quyền công dân.
- Kỹ năng: thói quen đặt câu hỏi đạo đức trước những lựa chọn tưởng như chỉ là chuyện tiền bạc.
- Trải nghiệm: được thử thách chính quan điểm của mình qua từng tình huống cụ thể.
Lời kết
What Money Can't Buy không đưa cho bạn một bảng quy tắc. Sách đưa cho bạn những câu hỏi đáng nghĩ tiếp. Với người đọc Việt Nam yêu sách ngoại văn, đây là cách gần gũi để bước vào triết học đạo đức bằng tiếng Anh.
Nếu bạn muốn cùng Michael J. Sandel suy nghĩ về giới hạn của tiền, mời bạn xem và đặt cuốn What Money Can't Buy bản tiếng Anh chính hãng tại Bookee.
